تبدیل جامعه شوروی به تودهای از ذرات، با استفاده زیرکانه از تصفیههای مکرر که مقدم بر هر گونه انهدام بالفعل گروهی بود، تحقق پذیرفته بود. برای نابود کردن هر گونه پیوندهای اجتماعی و خانوادگی، تصفیهها به شیوهای اعمال میشدند که متهم و بستگان نزدیک او، از آشنایان صرف تا نزدیکترین دوستان و خویشاوندانش، را سرنوشت یکسانی تهدید کند. پیامد ترفند ساده و ماهرانه «گناه همدستی» این بود که همین که فردی متهم میشد، دوستان پیشین او بیدرنگ به صورت سرسختترین دشمنانش درمیآمدند. بستگان و دوستان متهم، برای نجات جان خودشان داوطلبانه علیه او گواهی میدادند و او را زیر رگبار نکوهشهایش میگرفتند و بدین گونه مدارک واهی علیه متهم را تأیید میکردند. این تنها راه اثبات قابل اعتماد بودن خودشان بود.
