مازاد چیست؟ در آغاز، مازاد به معنای هر محصول زمین بود که، بعد از اینکه خودمان را سیر کردیم و بذرهایی را برای کاشتن به جای آنها که اول کاشته بودیم برداشتیم، باقی میماند. به عبارت دیگر، مازاد مقادیر اضافهای است که اجازهی انباشتن و استفاده در آینده را میدهد ـ مثل گندم که برای روزهای سخت (که چه بسا برداشت بعدی با تگرگ نابود شود) نگه داشته میشود یا به عنوان بذر اضافی برای کاشتن در سال بعد، افزایش تولید، و زیاد کردن مازاد، در سالهای پیش رو استفاده میشود. در اینجا باید به دو نکته توجه داشته باشی. نخست اینکه شکار، ماهیگیری و جمعآوری میوهها و سبزیحات که به صورت طبیعی رشد میکنند هرگز نمیتوانست باعث به وجود آمدن مازاد شود، حتی اگر شکارچیان، ماهیگیران و گردآورندهها فوقالعاده پرکار میبودند. برخلاف غلات ـ ذرت، برنج و جو که به خوبی میتوانند نگهداری شوند ـ ماهی، خرگوش و موز به سرعت فاسد و خراب میشوند. دوم، تولید مازاد کشاورزی باعث تولد شگفتیهایی شد که انسان بودن را برای همیشه تغییر داد: نوشتن، بدهی، پول، دولت، بروکراسی، ارتشها، کشیشها، فنآوری و حتی اولین نمونه از جنگ بیوشیمیایی.
